ریسباف، اثری هنری که همچنان حضور دارد
موزه اورسی پاریس یک نمونه موفق تغییر کاربری موزه ای
گم شدن و از بین رفتن مجسمههای با ارزش شهری در اصفهان خیلیها را به این نتیجه رساند که هر مجسمه ای با هر جنس و ارزشی را نمی توان در شهر گذاشت.
شاید اصفهان هم مانند رم، هامبورگ، استانبول و برخی شهرهای دیگر باید موزه ای برای ارائه مجسمههای ارزشمند داشته باشد و مجسمههای شهری با مصالح ارزانتر نصب شوند. پیوند این موضوع به درخواست نیاز اصفهان به موزه بزرگ و تلاشهای چندین ساله برای تغییر کاربری و نجات کارخانه ریسباف را می توان به فال نیک گرفت و مطالبه برای نجات این کارخانه با کاربری تازه و همچنین تاسیس موزه بزرگ اصفهان را جدی تر دنبال کرد.
به گزارش خبر نگار طلوع به نقل از روابط عمومی شهرداری اصفهان/،.
مرتضی نعمتاللهی، از شناخته شده ترین مجسمه سازان اصفهان است؛ هنرمندی که سهم قابل توجهی در خلق و ارائه مجسمههای شهری دارد. نعمتاللهی زاده اصفهان است. این هنرمند مجسمهساز، دارای مدرک فوق لیسانس زیبایی شناسی از دانشگاه سوربن- پاریس، لیسانس مجسمه سازی از دانشکده هنرهای زیبا- تهران و دیپلم مجسمهسازی از هنرستان هنرهای زیبا- اصفهان بوده و سابقه شرکت در چندین دوسالانه و نمایشگاه انفرادی و گروهی در تهران، پاریس و اصفهان را دارد. همچنین چندین اثر فضای شهری در اصفهان، تهران و کرج حاصل کار این هنرمند است. عضویت در هیئت انتخاب دومین دوسالانه مجسمههای شهری نیز از دیگر فعالیتهای او محسوب میشود. بسیاری از مجسمههای شهری اصفهان مانند شیخ بهایی، طیران و علی اکبر بنا از آثار او هستند. با این هنرمند شناخته شده در مورد تغییر کاربری کارخانه ریسباف توسط شهرداری اصفهان به موزه به گفتگو نشستیم که قابل تامل است.
به روز زندگی کردن در حال فراموشی است
این مجسمه ساز میگوید:
شهر در واقع پیکره زنده و جانداری است که حیات خودش را دارد. از طرف دیگر شهر با شهروندان نیز مرتبط است. اصفهان را اصفهانیها ساختهاند و اصفهانیها را شهر اصفهان میسازد، بین شهر و شهروند رابطه ارگانیک وجود دارد و از همدیگر متاثر میشوند. در اینجا تاریخ و فرهنگ نقش اساسی دارند. از طرفی اصفهان جزء قدیمیترین شهرهای ایران است که هنوز مناسبات شهری در آن وجود دارد؛
اینگونه نیست که روستا یا محلی بر اساس کثرت جمعیت لقب شهر بگیرد بلکه ساختار شهر بر اساس مناسبات بین شهروندانش شکل می گیرد.
او بر داشتن نگاه به حال و آینده در برنامه ریزی شهری تأکید می کند و ادامه میدهد:
متاسفانه به آنچه گذشته بوده نمیتوان تکیه کرد. ما همیشه به عقب نگاه میکنیم، به حیات قبل مثل دورههای صفویه و قاجار، به چیزهایی به عنوان ثروت ملی مینازیم که یک روز محکوم به فنا هستند؛ درحالیکه ما نمیتوانیم در دوره صفویه زندگی کنیم. دوره صفوی دوره اوج ایران بوده و شالوده بسیاری از اتفاقات بزرگ محسوب میشود.
وی تصریح میکند:
به روز زندگی کردن چیزی است که ما داریم فراموش میکنیم، مدیران نیز دارند فراموش میکنند؛ در حالیکه شهر باید متناسب با نیازهای روز جوابگو باشد. مدیریت شهری به گونهای باید بستر را فراهم کند که شهر خودش را متناسب با نیاز امروز بازسازی کند. این تعریف و خلاصه ذهنی من از شهر اصفهان است و فکر می کنم مسئولان در هر برنامه ریزی باید آن را در نظر بگیرند.
پروژه کارخانه ریسباف به کارشناسان خبره نیاز دارد
این استاد مجسمهسازی سپس با اشاره به ظرفیت قابل توجه کارخانه ریسباف برای بهرهبرداری تازه و کاربری امروزی، اضافه می کند: این مکان و کارخانههای دیگر متناسب با ضرورت صنعتی اصفهان که آن زمان قابلیتش را داشته، ساخته شده و سازهای بوجود آورده که پاسخگو باشد.
آن زمان شهر صنعتی بوده و باید به روز میشده پس اینجا یک معماری صنعتی دارد و نکته مهم این است که استانداردهای معماری در آن لحاظ شده است زیرا با کمک مهندسین متبحر آلمانی ساخته شده و با تمام معیارهای هنری اش جوابگوی کارکردش نیز بوده است.
این هنرمند، طراحی کارخانه ریسباف را برای ادامه حیاتش اتفاقی قابل توجه دانسته و می گوید:
از خاصیتهای یک اثر هنری است که وقتی کارکردش تمام میشود هنوز حضور دارد و به حیاتش به شکل دیگری ادامه میدهد. این قبیل آثار سرمایههای ما محسوب میشوند زیرا از یک طرف اثر به عنوان نماد یک دوره تاریخی معین باید حفظ شوند و از سوی دیگر کاربرد تازهای با حفظ هویت میتوان برای آنها تعریف کرد.
نعمتاللهی، ادامه میدهد:
اگر قرار است این مکان به موزه تبدیل شود مراحل مختلفی را باید طی کند؛ احیای اثر باید با تفکر معمارانی انجام شود که به استانداردهای معماری دورهای که این کار ساخته شده با حفظ چارچوب آن اشراف کامل دارند. برای تغییر کاربری این حق را نداریم که در داخل تغییر به وجود بیاوریم و این کار متخصصان و طراحان خبره است.
مسئولان باید موانع را برطرف کنند
وی با اشاره به اینکه ما مهندسان و طراحان خوبی داریم که در شهرداری کار میکنند اما یک معمار زمانی طراح خوبی است که در آتلیه مستقل از بین تمام بایدها و نبایدها کار علمی و هنری خودش را انجام دهد؛ اظهار میکند:
متاسفانه بیشتر مهندسانی که در سیستمهای دولتی کار میکنند فاقد خلاقیت میشوند؛ در صورتی که فردی که خارج از سیستم کار میکند هیچ باید و نبایدی نمیشناسد.
این مجسمهساز با اشاره به یک اصل در دانشگاه هنر می گوید:
یک اصل برای ما تعریف شده و آن این است که در طراحی و خلاقیت هیچ مانعی را نپذیریم، ذهن باید آنقدر آزاد باشد که هر ایدهای را پرورش دهد. اگر امکانات تکنیکی نیست مسئله طراح نیست که به محدودیتهای تکنیکی صنعت فکر کند باید زمینههای اجرایی در حد امکان فراهم شود، معمار به این محدودیتها فکر نمیکند و مسئولان باید موانع را برطرف کنند.
موزه اورسی پاریس یک نمونه موفق تغییر کاربری
این هنرمند اصفهانی ،سپس به موزه اورسی پاریس اشاره میکند و میگوید: ایستگاه راه آهن به دلیل نزدیکی ساختش به جریان امپرسیونیستی به موزه هنرهای این سبک تبدیل شده؛ وقتی وارد این فضا میشوید در واقع در ایستگاه راه آهن هستید اما این مکان یک موزه است، در این موزه آثار هنرمندان قرن ۱۹ و اواخر ۱۸ موجود است و به گونهای طراحی شده که کوچکترین خدشه ای به فضا نمیزند.
نعمتاللهی، با اشاره به حمایت لندن از ایجاد مراکز فرهنگی می گوید:
در لندن یک فضای ۲۰۰ متری با حمایت دولت تبدیل به موزه شده که در آن بافتههای هنری با سیستمهای قدیم و جدید به همراه دست بافتهها وجود دارد؛ در واقع شهرداری لندن امکانات را در اختیار میگذارد تا شخص یک موسسه فرهنگی ایجاد کند.
سیستم اداری باید بازوی نیروی اجرایی باشد
وی اضافه می کند:
برای تبدیل کارخانه ریسباف به موزه باید از مهندسین و طراحان حرفهای، هنرمندان و حتی موزهداران دعوت شود؛ سیستم اداری باید بازوی نیروی اجرایی و کمکی باشد، اما متاسفانه معمولاً عمر پروژه در کشور ما بر اساس عمر مدیریت تعریف میشود. از این دست تغییر کاربریها مانند ساختمان صدا و سیما باز هم داشتهایم که قبلا کارخانه بوده اما الان قضیه فرق میکند زیرا در رابطه با شهروندان است.
طراح و سازنده مجسمه شیخبهایی در مورد موضوع موزه شدن ریسباف بیان میکند:
باید ظرفیتها را ارزیابی کرد، نیازمندیها را سنجید و با بررسی کافی متوجه شد کدام موضوع جواب میدهد؛ موزه صنعت نساجی یا هنرهای معاصر یا موزه هنر مدرن. آنچه مشخص است؛ نمیتوان بر اساس سلیقه شخصی تصمیم گرفت و باید مطالعه انجام شود.
نعمتاللهی در مورد نصب مجسمه در موزه نیز به نکتههایی اشاره کرده و می گوید:
فضای آزاد میتواند پر از مجسمههای شاخص باشد اما تشکیل کارگروه و انجام کار تخصصی خیلی مهم است، به صرف اینکه من مجسمه سازم کافی نیست در این مورد صحبت کنم. در این کارگروه باید متخصصان، هنرمندان و معمارانی که اشراف کامل به فضای معماری ایران در آن دوره دارند حضور داشته باشند و تصمیم گیری هر شاخه به گروهی بر حسب تخصصشان سپرده شود.
به موزه ای یا شهری بودن مجسمهها دقت شود.
وی تصریح می کند:
در مورد انتخاب آثار، کارگروه پس از بررسی ممکن است به نتیجه برسد که کار من در اینجا میگنجد یا نه، نکته مهم این است که باید ضوابطی وجود داشته باشد. در اصفهان از هنرمندان شاخص مجسمهساز کار داریم که آثارشان در فضای شهر در حال نابود شدن است و باید به موزه منتقل شود و نمونهای از آن در شهر نصب شود و نسخه اصلی در موزه بماند.
این هنرمند مجسمههایی که در سالهای ۷۰ تا ۸۰ در شهر نصب شده را آثار خوبی دانسته که از اساتیدی مانند مددی، محمدی و گروسیان بوده و اظهار می کند: برخی از مجسمهها مانند آرش و یا سروش که دیگر وجود ندارد، در حالیکه ارزشمند بودند، آثار پرویز تناولی نیز ثروت ملی است و جایش در شهر نیست که این گونه آسیب ببیند.
بعضی کارها ارزش موزهای دارند اما بعضی نه و باید در فضای شهری بمانند. برای مثال اگر مجسمه استاد علی اکبر را از شهر بردارند کجا باید بگذارند؟ این مجسمه باید در شهر باشد. پس در انتخاب مجسمهها برای کاربری شهری یا موزه ای باید به طور جدی دقت کرد.
دستتان پر برکت استاد نعمت اللهی /،.
خبر نگار رویا مردانی از اصفهان /،.